فرق ویتامین K و K1 و K2 : کدام برای بدن ضروری‌تر است؟

وقتی صحبت از ویتامین K می‌شود، بسیاری تصور می‌کنند این ویتامین فقط یک نوع دارد؛ در حالی که ویتامین K در واقع یک خانواده است که شامل دو زیرگروه اصلی به نام‌های K1 و K2 می‌شود. این دو شکل، هرچند از نظر شیمیایی به هم نزدیک هستند، اما تفاوت‌های مهمی در عملکرد، منابع غذایی، میزان جذب و تأثیرشان بر بدن دارند. در این مطلب، به‌صورت شفاف و کاربردی فرق ویتامین K و K1 و K2 را بررسی می‌کنیم تا اگر در حال انتخاب مکمل، تنظیم رژیم غذایی یا پیگیری سلامت قلب و استخوان هستید، با آگاهی تصمیم بگیرید.

بیش‌تر بخوانید : چه کسانی باید مولتی ویتامین بخورند و چرا؟

فرق ویتامین K و K1 و K2 با هم در یک نگاه

ویژگی‌ها	ویتامین K یا Vitamin K	ویتامین K1 یا Phylloquinone	ویتامین K2 یا Menaquinone
تعریف کلی	نام کلی گروهی از ویتامین‌های محلول در چربی	فرم گیاهی و اصلی ویتامین K	فرم حیوانی/تخمیری با زیرگونه‌هایی مثل MK-4 و MK-7
نقش اصلی در بدن	لخته‌سازی خون، سلامت استخوان و قلب	کمک به لخته شدن خون در کبد	انتقال کلسیم به استخوان، جلوگیری از رسوب کلسیم در رگ‌‌ها
منابع غذایی	سبزیجات، غذاهای تخمیری(ناتو)، لبنیات، تخم مرغ و گوشت	سبزیجات برگ‌سبز مانند اسفناج، کلم و بروکلی	غذاهای تخمیری(ناتو)، پنیر، زرده تخم‌مرغ، گوشت مرغ
جذب و ماندگاری در بدن	بستگی به نوع (K1 یا K2) دارد	جذب کم، ماندگاری کوتاه (چند ساعت)	جذب بهتر، ماندگاری طولانی (تا چند روز)
اثربخشی بر سلامت قلب	عمومی و بستگی به فرم دارد	تاثیر کم روی عروق قلبی	موثر در پیشگیری از گرفتگی عروق و کلسیفیکاسیون
مصرف در مکمل‌ها	معمولا به فرم K1 یا K2 ارائه می‌شود.	رایج در مولتی‌ویتامین‌ها	رایج در مکمل‌های تقویت استخوان و قلب

در جدول فوق سعی کردیم فرق ویتامین K و K1 و K2 را به طور کلی بیان کنیم. بنابراین مطالعه دقیق آن خالی از لطف نیست.

ویتامین K چیست؟

ویتامین K یک گروه از ویتامین‌های محلول در چربی است که بدن برای فعال‌سازی برخی پروتئین‌ها به آن نیاز دارد. این گروه شامل دو نوع اصلی است:

• K1 (فیلوکینون)
• K2 (مناکینون)
  هر دوی این فرم‌ها، زیرمجموعه‌ای از ویتامین K هستند و هرکدام عملکرد متفاوتی در بدن دارند.

ویتامین K1 چیست؟

ویتامین K1 با نام علمی فیلوکینون (Phylloquinone) شناخته می‌شود و یکی از دو شکل اصلی ویتامین K است.
این ویتامین به‌طور طبیعی در گیاهان یافت می‌شود و بیشترین سهم را در دریافت روزانه‌ی ویتامین K از طریق رژیم غذایی دارد.

ویتامین K2 چیست؟

ویتامین K2 با نام علمی مناکینون (Menaquinone) شناخته می‌شود.
این ویتامین در غذاهای تخمیری و منابع حیوانی وجود دارد و از چندین زیرگونه مثل MK-4 و MK-7 تشکیل شده است. K2  نسبت به K1 نقش گسترده‌تری در بدن دارد و در بافت‌هایی فراتر از کبد فعالیت می‌کند.

فرق ویتامین K و K2 چیست؟

بسیاری از افراد زمانی که اسم ویتامین K2 را می‌شنوند، تصور می‌کنند این یک ویتامین کاملاً مجزا از ویتامین K است؛ در حالی که K2 در واقع یکی از زیرشاخه‌های خانواده ویتامین K محسوب می‌شود.

بیش‌تر بخوانید : علائم کمبود ویتامین K در بدن : چگونه تشخیص دهیم و چه کنیم؟

ویتامین K یک دسته کلی از ویتامین‌های محلول در چربی است که در بدن برای فعال‌سازی پروتئین‌هایی خاص مورد نیازند؛ این پروتئین‌ها در لخته شدن خون، متابولیسم استخوان و سلامت عروق خونی نقش دارند.
این ویتامین به دو فرم اصلی تقسیم می‌شود:

• K1 (فیلوکینون) : فرم گیاهی و مسئول اصلی انعقاد خون
• K2 (مناکینون) : فرم حیوانی/تخمیری با عملکرد گسترده‌تر در بدن، به‌ویژه در استخوان‌ها و رگ‌ها

بنابراین، فرق ویتامین K و K2 در این است که K یک خانواده بزرگ‌تر است و K2 یکی از اعضای این خانواده است.
تفاوت آن‌ها از نظر ساختار شیمیایی، منبع غذایی، عملکرد در بدن و اثربخشی فیزیولوژیکی، آن‌قدر زیاد است که در علم تغذیه و پزشکی، معمولاً K2 را جداگانه بررسی می‌کنند.

برای درک بهتر، می‌توان گفت:

همان‌طور که ویتامین B مجموعه‌ای از زیرگروه‌ها مثل B1 ،  B6 یا B12 دارد، ویتامین K هم شامل زیرگروه‌هایی مثل K1  و K2 است که هریک کارکرد خاصی دارند.

فرق ویتامین k1 و k2 چیست؟

حالا که می‌دانیم ویتامین K در واقع یک عنوان کلی برای دو شکل اصلی یعنی K1 و K2 است، نوبت آن رسیده که بفهمیم این دو فرم چه تفاوت‌هایی با هم دارند و چرا در علم تغذیه بین آن‌ها تمایز قائل می‌شوند.

بیش‌تر بخوانید : بهترین مکمل برای جذب غذا : بهترین ویتامین برای جذب و هضم سالم

۱) نقش اصلی در بدن

وظیفه اصلی ویتامین K1 کمک به انعقاد طبیعی خون است، یعنی همان فرایندی که باعث توقف خونریزی در بدن می‌شود. این عملکرد در کبد انجام می‌گیرد و برای جلوگیری از خون‌ریزی‌های داخلی یا خارجی بسیار حیاتی است. در مقابل، ویتامین K2 مسئول توزیع صحیح کلسیم در بدن است؛ به‌این‌صورت که کلسیم را به استخوان‌ها می‌برد و از رسوب آن در رگ‌های خونی جلوگیری می‌کند. به همین دلیل، K2 در سلامت قلب و پیشگیری از گرفتگی عروق نقش مهمی دارد.

۲) منابع غذایی

ویتامین K1 عمدتاً در سبزیجات برگ‌سبز مانند اسفناج، کاهو، جعفری و بروکلی یافت می‌شود. مصرف این سبزی‌ها می‌تواند نیاز روزانه بدن به K1 را تا حد زیادی تأمین کند. در مقابل، ویتامین K2 بیشتر در غذاهای تخمیری مثل ناتو (غذای ژاپنی) و محصولات حیوانی مثل زرده تخم‌مرغ، گوشت و پنیر کهنه وجود دارد. رژیم غذایی معمول غربی‌ها سرشار از K1 است، ولی اغلب به اندازه کافی K2 دریافت نمی‌شود، مگر اینکه غذاهای تخمیری مصرف شود.

۳) جذب و ماندگاری در بدن

یکی از تفاوت‌های کلیدی بین این دو فرم، میزان جذب و مدت‌زمان ماندگاری آن‌ها در بدن است. ویتامین K1 جذب نسبتاً کمی دارد (به‌ویژه از منابع خام گیاهی) و پس از چند ساعت از بدن دفع می‌شود. در مقابل، فرم‌های خاصی از ویتامین K2، به‌خصوص MK-7، جذب بالاتر و نیمه‌عمر طولانی‌تری دارند؛ به‌طوری که می‌توانند تا چند روز در جریان خون باقی بمانند. این ویژگی باعث می‌شود K2 فرصت بیشتری برای انجام وظایف خود در بدن داشته باشد.

۴) اثربخشی بر سلامت قلب

در حالی‌که ویتامین K1 بیشتر به سیستم انعقادی محدود می‌شود، ویتامین K2 تأثیر قابل‌توجهی بر سلامت قلب دارد. K2 با فعال‌سازی پروتئین‌هایی که جلوی رسوب کلسیم در دیواره رگ‌ها را می‌گیرند، به حفظ انعطاف‌پذیری عروق کمک می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف منظم K2 می‌تواند خطر گرفتگی عروق، فشار خون بالا و حتی بیماری‌های قلبی را کاهش دهد. به‌همین‌دلیل، مکمل‌های K2 اغلب در پروتکل‌های سلامت قلب قرار می‌گیرند.

۵) مصرف در مکمل‌ها

در اکثر مکمل‌های مولتی‌ویتامین معمولی، از ویتامین K1 استفاده می‌شود؛ چون کمبود آن می‌تواند باعث اختلال در انعقاد خون شود. اما مکمل‌های تخصصی که برای سلامت استخوان و عروق طراحی می‌شوند، معمولاً حاوی ویتامین K2 هستند، به‌ویژه فرم MK-7 که بیشترین پایداری را دارد. ترکیب K2 با ویتامین D3 در مکمل‌ها بسیار رایج است، چون این دو با هم به تقویت جذب کلسیم در استخوان‌ها کمک می‌کنند و در عین حال از تجمع آن در رگ‌ها جلوگیری می‌کنند.

بدن ما بیشتر به K1 نیاز دارد یا  K2؟

بدن به هر دو نیاز دارد، اما از هر کدام به دلایل متفاوت و در مقادیر متفاوتی استفاده می‌کند. ویتامین K1، که عمدتاً در سبزیجات برگ‌سبز یافت می‌شود، برای لخته شدن خون و عملکرد صحیح کبد ضروری است. به همین دلیل، اگر K1 به‌قدر کافی دریافت نشود، حتی بریدگی‌های کوچک هم می‌توانند منجر به خون‌ریزی‌های شدید شوند.
از طرفی، نیاز بدن به K1 نسبت به K2 روزانه بیشتر است، ولی چون در رژیم غذایی معمول (مخصوصاً رژیم‌های سنتی ایرانی یا مدیترانه‌ای) K1 به‌وفور از طریق سبزیجات تأمین می‌شود، کمبود آن نسبتاً نادر است.

در مقابل، ویتامین K2 نقش‌های گسترده‌تری در بدن دارد:

از جمله انتقال کلسیم به استخوان‌ها، جلوگیری از رسوب آن در عروق و حفظ سلامت قلب و تراکم استخوانی.  با اینکه بدن به K2 در مقدار کمتری نیاز دارد، ولی دریافت آن از طریق غذا بسیار محدودتر است.
در رژیم‌های مدرن غربی که مصرف غذاهای تخمیری یا حیوانی کاهش یافته، کمبود K2 شایع‌تر از K1 است.

بنابراین:

•  K1 برای حفظ سلامت خون حیاتی است و به‌طور طبیعی بیشتر دریافت می‌شود.
•  K2 در دوزهای پایین‌تر کافی است، ولی دریافت آن دشوارتر و اهمیت آن برای سلامت استخوان و قلب کمتر شناخته شده است.

به‌همین‌خاطر، بسیاری از متخصصان تغذیه معتقدند که مصرف مکمل K2 یا افزایش مصرف غذاهای غنی از K2 برای بسیاری از افراد، به‌ویژه سالمندان و افرادی با مشکلات قلبی یا استخوانی، ضروری است.

چه کسانی بیشتر به ویتامین K2 نیاز دارند؟

ویتامین K2 به‌طور خاص در بدن نقش‌هایی دارد که ممکن است در برخی گروه‌های جمعیتی اهمیت بیشتری پیدا کند. برخلاف ویتامین K1 که به‌راحتی از طریق سبزیجات تأمین می‌شود،  K2 بیشتر در غذاهای تخمیری و منابع حیوانی خاص یافت می‌شود. به همین دلیل، برخی افراد به‌طور طبیعی کمتر از حد نیاز، K2 دریافت می‌کنند و ممکن است در معرض کمبود عملکردی K2 قرار بگیرند، حتی اگر علائم ظاهری نداشته باشند.

افرادی که بیشتر به ویتامین K2 نیاز دارند عبارتند از:

۱. سالمندان

با افزایش سن، تراکم استخوان کاهش می‌یابد و خطر پوکی استخوان و شکستگی بالا می‌رود. ویتامین K2 با فعال‌سازی پروتئین‌های استخوان‌ساز، به حفظ و تقویت استخوان‌ها کمک می‌کند. همچنین با جلوگیری از کلسیفیکاسیون عروق، سلامت قلب را در دوران سالمندی حفظ می‌کند.

۲. افراد با مشکلات قلبی یا تصلب شرایین

افرادی که کلسترول بالا، فشار خون بالا یا بیماری قلبی دارند، به‌طور خاص از مصرف K2 سود می‌برند. این ویتامین مانع رسوب کلسیم در دیواره رگ‌ها می‌شود و به حفظ انعطاف‌پذیری عروق کمک می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف طولانی‌مدت K2 (به‌ویژه MK-7) می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی را کاهش دهد.

۳. زنان یائسه

کاهش سطح استروژن پس از یائسگی باعث افت تراکم استخوان می‌شود. K2 همراه با کلسیم و ویتامین D3، از مؤثرترین ترکیبات برای جلوگیری از تحلیل استخوانی در این دوره محسوب می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از مکمل‌های مخصوص یائسگی حاوی فرم‌های فعال K2 هستند.

بیش‌تر بخوانید : بهترین مکمل برای زنان: مقایسه مکمل‌ها و راهنمای خرید

۴. گیاه‌خواران و وگان‌ها

از آنجا که K2 بیشتر در غذاهای حیوانی یا تخمیری خاص وجود دارد، گیاه‌خواران و وگان‌ها ممکن است دچار کمبود مزمن K2 شوند. مگر اینکه غذاهای تخمیری خاص مثل ناتو مصرف کنند یا از مکمل K2 استفاده کنند.

۵. افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند

برخی داروها مثل آنتی‌بیوتیک‌های بلندمدت، داروهای ضد انعقاد (وارفارین) و داروهای ضد صرع ممکن است سطح ویتامین K2 در بدن را کاهش دهند یا در عملکرد آن اختلال ایجاد کنند. در این شرایط، نظارت پزشک و تنظیم دوز مکمل K2 اهمیت دارد.

آیا لازم است مکمل ویتامین K2 مصرف کنیم؟

پاسخ این سؤال برای همه افراد یکسان نیست و به چند عامل مهم بستگی دارد:  سبک تغذیه، سن، وضعیت سلامتی و مصرف برخی داروها.
در حالت ایده‌آل، بدن باید ویتامین K2 را از طریق رژیم غذایی دریافت کند، اما واقعیت این است که بسیاری از مردم، به‌ویژه در رژیم‌های غربی یا صنعتی، به اندازه کافی K2 دریافت نمی‌کنند.

ویتامین K2 برخلاف K1، در منابع محدودی یافت می‌شود (مانند ناتو، پنیرهای کهنه، زرده تخم‌مرغ و گوشت حیوانات تغذیه‌شده با علف). در نتیجه، اگر رژیم غذایی فرد فاقد این خوراکی‌ها باشد، احتمال کمبود K2 وجود دارد — حتی اگر علائم ظاهری نداشته باشد.

از سوی دیگر، برخی گروه‌ها مانند:

• سالمندان
• افراد دچار پوکی استخوان یا کلسیفیکاسیون عروق
• زنانی که وارد دوران یائسگی شده‌اند
• کسانی که داروهای خاص (مانند وارفارین یا آنتی‌بیوتیک‌های طولانی‌مدت) مصرف می‌کنند
• یا افراد با رژیم‌های گیاه‌خواری یا کم‌چرب

ممکن است بیشتر از سایرین در معرض کمبود K2 باشند و در نتیجه، مصرف مکمل K2 — به‌ویژه فرم MK-7 با ماندگاری بالا — برای آن‌ها توصیه شود.

البته پیش از شروع مصرف مکمل، مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه ضروری است، به‌ویژه برای کسانی که داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند.

اگر به دنبال مکمل‌های معتبر و مطمئن ویتامین K1 یا K2 هستید، می‌توانید محصولات متنوع از برندهای بین‌المللی را در فروشگاه اینترنتی مدیناست مشاهده و خریداری کنید. این مکمل‌ها با دوزهای علمی و فرم‌های استاندارد مانند MK-7، انتخاب مناسبی برای سلامت استخوان، قلب و سیستم گردش خون هستند.

خرید مکمل ویتامین K

جمع‌بندی مطلب فرق ویتامین K و K1 و K2

در نهایت، اگرچه ویتامین K، K1 و K2 همگی بخشی از یک خانواده هستند، اما نقش‌های متفاوتی در بدن ایفا می‌کنند. فرق ویتامین K و K1 و K2 در این است که  K1  بیشتر به لخته شدن خون مربوط است، در حالی‌که K2 نقش مهم‌تری در سلامت استخوان و قلب دارد.

شناخت فرق ویتامین K و K1 و K2 به شما کمک می‌کند تا در تغذیه، انتخاب مکمل یا پیشگیری از بیماری‌ها، تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید. در بالا بیشتر در مورد فرق ویتامین k1 و k2 صحبت کرده‌ایم. پیشنهاد می‌کنیم برای اطلاعات تکمیلی‌تر مطلب بالا را مطالعه کنید.