بهترین زمان مصرف قرص آهن : قرص آهن کی بخوریم؟
بهترین زمان مصرف قرص آهن و نحوه صحیح استفاده از آن، دو عامل اصلی در میزان جذب آهن و پیشگیری از کمخونی هستند. اگر قرص آهن را در زمان یا شرایط نامناسب مصرف کنید، جذب آن تا حد زیادی کاهش مییابد و حتی ممکن است با عوارض گوارشی روبهرو شوید. به همین دلیل شناخت زمان مناسب مصرف برای زنان، مردان، کودکان، ورزشکاران و افراد گیاهخوار اهمیت زیادی دارد.
در این مطلب از وبلاگ مدیناست بهطور خلاصه و کاربردی توضیح میدهیم بهترین زمان مصرف قرص آهن چه زمانی است، نحوه مصرف قرص آهن چه شکلی است و چگونه با مصرف درست، بیشترین جذب را داشته باشید.
در مجله مدیناست بخوانید : فواید و خواص قرص آهن : قرص آهن برای چی خوبه؟
بهترین زمان مصرف قرص آهن : صبح یا شب؟
بیشترین جذب آهن زمانی اتفاق میافتد که معده خالی باشد؛ یعنی معمولاً صبح ناشتا. اما اگر با مصرف صبحگاهی دچار تهوع یا ناراحتی معده میشوید، مصرف قرص آهن ۲–۳ ساعت بعد از شام و پیش از خواب بهترین گزینه است.
مصرف قرص آهن در صبح (انتخاب اول برای جذب بیشتر)
مصرف آهن در ابتدای روز معمولا بیشترین جذب را ایجاد میکند. در ساعات اولیه صبح، سطح اسید معده بالاتر است و این موضوع به تجزیه و جذب بهتر آهن کمک میکند. علاوهبراین، مصرف آهن در این زمان معمولاً فاصله کافی از وعدههای غذایی ایجاد میکند؛ بنابراین احتمال تداخل آن با چای، قهوه، لبنیات یا مکملهایی مانند کلسیم و زینک کمتر است.
مصرف صبحگاهی برای افرادی مناسب است که معده حساسی ندارند، میتوانند حداقل دو ساعت نوشیدنیهای کافئیندار را به تعویق بیندازند و برنامه غذایی منظمتری دارند. در مجموع، مصرف قرص آهن در صبح بهترین انتخاب برای دستیابی به بالاترین میزان جذب در اغلب افراد است.
مصرف قرص آهن در شب (گزینهای مناسب برای معدههای حساس)
برای بسیاری از افراد، مصرف قرص آهن در صبح ممکن است با تهوع، سنگینی معده یا احساس ناراحتی همراه باشد. در چنین شرایطی، مصرف آهن در شب—بهویژه حدود ۲ تا ۳ ساعت پس از یک شام سبک میتواند گزینه بهتر و قابلتحملتری باشد. وقتی چند ساعت از وعده غذایی گذشته باشد، معده فرصت خالی شدن پیدا میکند و شرایط لازم برای جذب نسبی مناسب فراهم میشود.
البته باید توجه داشت که در این مدت هیچ ماده غذایی یا نوشیدنی حاوی لبنیات، چای، قهوه یا کافئین مصرف نشده باشد؛ زیرا این موارد بهطور مستقیم جذب آهن را کاهش میدهند. اگرچه جذب شبانه معمولاً اندکی کمتر از مصرف صبحگاهی گزارش شده، اما برای افرادی که با مشکلات گوارشی روبهرو هستند، انتخابی امنتر و کاربردیتر محسوب میشود.
برای اطلاعات بیشتر در مورد تداخل دارویی آهن پیشنهاد میکنیم مطلب مربوطه رو مطالعه کنید.
زمان مناسب مصرف آهن برای گروههای مختلف
در جدول زیر زمان مناسب مصرف آهن برای گروههای مختلف نشان داده شده است. در زیر جدول نیز به طور مفصلتر در مورد بهترین زمان مصرف قرص آهن برای هر گروه صحبت کردهایم:
| گروه | بهترین زمان مصرف | دلیل انتخاب | نکات مهم |
| زنان – پریودی | صبح زود یا ساعتی ثابت در روز | جبران سریع کاهش آهن ناشی از خونریزی | در صورت تهوع، عصر یا شب بهتر تحمل میشود. |
| زنان – بارداری | عصر یا شب (در صورت تهوع صبحگاهی) | کاهش تهوع و سازگاری بیشتر | همراه پرهناتال مصرف نشود؛ حداقل ۲ ساعت فاصله |
| زنان – شیردهی | هر ساعتی که امکان مصرف منظم باشد | نیاز متوسط و تمرکز بر ثبات مصرف | بهتر است فاصله با وعدههای غذایی حفظ شود. |
| مردان | زمانی که تداخل با چای/قهوه کم باشد. | مصرف کافئین عامل رایج کاهش جذب است. | معمولاً نیاز روزانه ندارند؛ الگو به تجویز پزشک |
| کودکان | ۱–۲ ساعت پس از آخرین وعده غیرلبنی | کاهش تداخل لبنیات با جذب آهن | مصرف ناشتا برای کودک مناسب نیست. |
| نوجوانان | اواخر عصر یا قبل خواب | برنامه نامنظم غذایی؛ کاهش تداخل. | پس از تمرین ورزشی مصرف نشود. |
| گیاهخواران | زمانی که همراه ویتامین C باشد. | افزایش جذب آهن غیرهِم | فاصله با چای و قهوه اهمیت بیشتری دارد. |
| ورزشکاران | ساعتی ثابت در روز، غیر از زمان تمرین. | حفظ سطح انرژی و جلوگیری از افت عملکرد | مصرف بعد تمرین توصیه نمیشود. |
| افراد با معده حساس | شب، ۲–۳ ساعت پس از شام سبک | تحمل گوارشی بهتر | وعده شام سنگین نباشد. |
بهترین زمان مصرف قرص آهن برای زنان
نیاز زنان به آهن در بیشتر سالهای زندگی بالاتر از مردان است و این موضوع باعث میشود زمان مصرف آهن برای زنان اهمیت بیشتری پیدا کند. در دوران قاعدگی، بدن بخشی از ذخایر آهن خود را از دست میدهد و مصرف قرص آهن در روزهای پریودی زمانی بیشترین اثر را دارد که بهصورت منظم و در ساعتی ثابت از روز مصرف شود.
انتخاب ساعت مناسب بیشتر به تحمل گوارشی فرد و برنامه روزانه بستگی دارد؛ بسیاری از زنان در روزهای اول قاعدگی با افت انرژی مواجه میشوند و مصرف آهن در ساعتی از روز که معده آرامتر است، چه صبح، چه عصر یا شب میتواند کارایی بیشتری داشته باشد. مهم آن است که مصرف در این دوره قطع نشود و با وعدههای پرکلسیم یا نوشیدنیهای کافئیندار همزمان نشود.
در دوران بارداری وضعیت متفاوت است. تهوع صبحگاهی که در سهماهه اول شایع است، معمولاً مصرف آهن در صبح را دشوار میکند. به همین دلیل برای بسیاری از زنان باردار، ساعات عصر یا شب زمان مناسبتری است؛ زمانی که تهوع کاهش یافته و مادر بهتر میتواند مکمل را تحمل کند.
نکته مهم در مصرف قرص آهن در بارداری این است که آهن با مولتیویتامین پرهناتال که معمولاً حاوی کلسیم است نباید همزمان مصرف شود؛ بنابراین فاصلهگذاری میان این دو مکمل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در دوران شیردهی، اگرچه نیاز بدن به آهن نسبت به بارداری کمتر میشود، اما همچنان باید ذخایر مصرفشده طی بارداری جبران شود.
در این دوره، بهترین زمان مصرف قرص آهن ساعتی از روز است که مادر بتواند آن را بهطور منظم مصرف کند و تداخلی با وعدههای غذایی یا نوشیدنیهای مهارکننده جذب نداشته باشد.
بسیاری از مادران، مصرف آهن پس از پایان وعدههای غذایی روز و زمانیکه کودک خواب است را راحتتر و پایدارتر میدانند؛ این موضوع هم احتمال فراموشی را کم میکند و هم سازگاری گوارشی بهتری ایجاد میکند.
بهترین زمان مصرف قرص آهن برای مردان
در مردان، بهترین زمان مصرف قرص آهن زمانی است که تداخل کمتری با نوشیدنیهای کافئیندار داشته باشد؛ زیرا مصرف بالای چای و قهوه در مردان یکی از دلایل رایج کاهش جذب آهن است. از آنجا که نیاز روزانه مردان به آهن کمتر از زنان است، مصرف مکمل معمولاً تنها در شرایطی مانند کمخونی تأییدشده، اهدای خون مکرر، فعالیتهای ورزشی سنگین یا رژیم غذایی کمآهن توصیه میشود.
یکی از نکات مهم در مردان این است که برنامه روزانه و الگوی مصرف کافئین در انتخاب زمان مصرف آهن نقش بیشتری دارد. بسیاری از مردان در طول روز چند بار چای یا قهوه مینوشند؛ بنابراین بهتر است مکمل را در ساعتی مصرف کنند که فاصلهٔ کافی با این نوشیدنیها وجود داشته باشد.
برای برخی، ساعات اولیه صبح و برای برخی دیگر آخر شب و پس از پایان وعدههای غذایی، زمان مناسبتری است. تفاوتی میان این دو زمان وجود ندارد، به شرطی که مکمل بدون تداخل مصرف شود.
به دلیل نیاز کمتر مردان به آهن، پزشک ممکن است مصرف مکمل را روزانه، یک روز در میان یا چند بار در هفته تجویز کند؛ بنابراین زمان مصرف باید بهگونهای انتخاب شود که امکان تداوم و نظم آن فراهم باشد.
در مجموع، بهترین زمان مصرف قرص آهن برای مردان همان زمانی است که بتوانند با کمترین تداخل غذایی و نوشیدنی، آن را بهطور ثابت و منظم مصرف کنند؛ ثبات زمانی مهمتر از انتخاب ساعت مشخص است.
بهترین زمان مصرف قرص آهن برای کودکان
در کودکان، زمان مصرف قرص یا شربت آهن بیشتر از هر چیز به برنامه غذایی کودک و میزان مصرف لبنیات بستگی دارد؛ زیرا شیر و فرآوردههای لبنی یکی از مهمترین عوامل کاهش جذب آهن در سنین پایین هستند. به همین دلیل بهترین زمان مصرف آهن برای کودکان معمولاً زمانی است که چند ساعت از آخرین مصرف لبنیات گذشته باشد و احتمال تداخل غذایی کمتر شود.
والدین میتوانند با انتخاب یک بازه زمانی ثابت، مثلاً اواخر عصر یا پیش از خواب، مصرف آهن را هم برای کودک قابلتحملتر و هم برای خود قابل مدیریتتر کنند.
بر خلاف بزرگسالان، مصرف مکمل آهن بهصورت ناشتا برای بسیاری از کودکان مناسب نیست و ممکن است باعث بیقراری، تهوع یا امتناع از خوردن دارو شود. بنابراین انتخاب زمانی که کودک آرامتر و همکاری بیشتری دارد اهمیت بیشتری دارد. اگر کودک صبحها عجله دارد یا قبل از مدرسه لبنیات مصرف میکند، مصرف آهن در میانوعده عصر یا چند ساعت پس از شام سبک گزینههای بهتری هستند.
در مجله مدیناست بخوانید: علائم کم خونی در کودکان چیست؟ همهچیز در مورد کمبود آهن در کودکان
برای کودکان خردسال که شربت آهن مصرف میکنند، بهتر است دارو همراه مقدار کمی آب یا آبمیوه حاوی ویتامین C داده شود تا طعم آن بهتر پذیرفته شود و احتمال لکهدار شدن دندانها کاهش یابد. در صورت ایجاد تیرگی روی دندان، نوشیدن آب پس از مصرف یا استفاده از نی میتواند کمککننده باشد.
در نهایت، بهترین زمان مصرف آهن برای کودکان ساعتی از روز است که تداخل با لبنیات وجود نداشته باشد و امکان مصرف منظم فراهم شود؛ ثبات مصرف و رعایت فاصله غذایی برای کودکان اهمیت بیشتری دارد تا انتخاب یک ساعت خاص.
در مجله مدیناست بخوانید: درمان خانگی کم خونی در کودکان : راهنمای سریع و ساده برای مادران
بهترین زمان مصرف قرص آهن برای نوجوانان
در دوران نوجوانی، بدن بهسرعت رشد میکند و حجم خون افزایش مییابد؛ به همین دلیل کمبود آهن در این سن بیشتر دیده میشود، بهویژه در دخترانی که بهتازگی قاعدگی آنها آغاز شده است. با این حال، بهترین زمان مصرف قرص آهن برای نوجوانان بیشتر به نظم برنامه روزانه و عادتهای غذاییشان بستگی دارد تا یک ساعت مشخص و ثابت.
بسیاری از نوجوانان صبحها عجله دارند، میانوعدههای نامنظم میخورند و در طول روز نوشیدنیهای کافئیندار یا لبنیات مصرف میکنند؛ بنابراین انتخاب زمانی که کمترین تداخل غذایی داشته باشد، اهمیت بیشتری دارد.
برای بسیاری از نوجوانان، ساعات اواخر عصر یا قبل خواب مناسبتر است؛ زمانی که آخرین وعده غذایی فاصله کافی پیدا کرده و احتمال مصرف لبنیات کمتر است. این زمان همچنین از نظر اجرای منظم بهتر عمل میکند، زیرا نوجوان میتواند مکمل را بهعنوان بخشی از روتین شبانه خود مصرف کند. در دختران نوجوان که دوران قاعدگی را تجربه میکنند، مصرف آهن در ساعتی ثابت طی این روزها کمک میکند انرژی و تمرکز حفظ شود و علائم ناشی از کمبود آهن کمتر ظاهر شود.
نوجوانانی که ورزش میکنند بهتر است مکمل آهن را بلافاصله بعد از تمرین مصرف نکنند؛ زیرا بدن در آن زمان درگیر بازسازی ذخایر انرژی و تنظیم مایعات است و شرایط لازم برای جذب مناسب فراهم نیست. انتخاب یک بازه زمانی ثابت در روز—چه عصر باشد چه شب—باعث میشود مکمل بیشتر جذب شود و از فراموشی جلوگیری گردد.
بهطور کلی، بهترین زمان مصرف آهن در نوجوانان زمانی است که تداخل غذایی حداقل و ثبات مصرف حداکثر باشد. انتخاب یک بازه منظم، حتی اگر عصر یا شب باشد، معمولاً نتیجه بهتری نسبت به تلاش برای مصرف ناشتا و نامنظم ایجاد میکند.
بهترین زمان مصرف قرص آهن همراه سایر مکملها
مصرف آهن همراه برخی مکملها میتواند جذب آن را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد یا حتی باعث تداخل در عملکرد مکملهای دیگر شود. به همین دلیل زمانبندی درست اهمیت زیادی دارد، بهویژه زمانی که فرد علاوه بر آهن، مکملهایی مانند زینک، کلسیم یا مولتیویتامین مصرف میکند.
اصل کلی این است که آهن باید با مکملهایی که املاح معدنی بالا یا مواد مهارکننده جذب دارند در یک ساعت مصرف نشود.
| ترکیب مکملی | همزمان مصرف شود؟ | فاصله لازم | توضیح علمی |
| آهن + زینک | خیر | ۲ ساعت | رقابت در مسیر جذب |
| آهن + کلسیم | خیر | ۲–۴ ساعت | کلسیم مانع جذب آهن |
| آهن + مولتیویتامین | خیر | ۲ ساعت | وجود املاح معدنی تداخل ایجاد میکند. |
| آهن + ویتامین C | بله | نیاز ندارد | ویتامین C جذب آهن را افزایش میدهد. |
بهترین زمان مصرف قرص آهن و زینک
آهن و زینک هر دو برای جذب از مسیرهای مشابه رقابت میکنند. مصرف همزمان آنها میتواند باعث کاهش جذب هر دو شود و اثر مکمل کاهش یابد. برای جلوگیری از این تداخل، بهتر است:
- آهن و زینک حداقل ۲ ساعت فاصله داشته باشند.
- یکی در صبح و دیگری در عصر یا شب مصرف شود، بسته به برنامه روزانه فرد.
این فاصله کمک میکند هر مکمل فرصت جذب جداگانه داشته باشد و اثربخشی کاهش پیدا نکند.
زمان خوردن قرص کلسیم و آهن
کلسیم از مهمترین بازدارندههای جذب آهن است و یکی از شایعترین تداخلهای مکملی را ایجاد میکند. حتی مقدار کم کلسیم میتواند جذب آهن را تا حد چشمگیری کم کند.
توصیه علمی این است که:
- آهن و کلسیم هرگز در یک وعده یا یک ساعت مصرف نشوند.
- فاصله مناسب: ۲ تا ۴ ساعت بسته به دوز کلسیم.
- کلسیم معمولاً بهتر است شب مصرف شود و آهن صبح یا عصر.
این فاصله مخصوصاً برای زنان باردار و سالمندان—که معمولاً هر دو مکمل را مصرف میکنند—اهمیت دارد.
مصرف آهن همراه مولتیویتامینها
بسیاری از مولتیویتامینها حاوی مواد معدنی مانند کلسیم، منیزیم، روی و مس هستند که هرکدام میتوانند جذب آهن را کاهش دهند. حتی وجود آنتیاکسیدانهایی مانند ویتامین E نیز در برخی موارد با جذب آهن تداخل ایجاد میکند.
بنابراین بهتر است:
- قرص آهن بهصورت مجزا مصرف شود، نه همراه مولتیویتامین.
- حداقل ۲ ساعت فاصله میان این دو مکمل رعایت شود.
مولتیویتامینها میتوانند صبح یا همراه وعده غذایی مصرف شوند؛ اما آهن باید در زمانی بدون تداخل قرار گیرد.
بهترین زمان مصرف قرص آهن همراه ویتامین C
در مقابل، ویتامین C جذب آهن را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد. ویتامین C آهن فریک را به آهن فروس تبدیل میکند که فرم قابلجذبتری است. بنابراین:
- مصرف آهن همراه یک منبع ویتامین C (مثل آب پرتقال طبیعی)
- یا همراه قرص ویتامین C با دوز پایین
میتواند جذب را بهبود دهد. این تنها مکملی است که با آهن «همزمان» مصرفکردن آن مفید است.
همراه چه چیزهایی آهن بهتر جذب میشود؟
ویتامین C: مؤثرترین عامل افزایش جذب آهن. این ویتامین آهن را به فرم قابلجذبتر تبدیل میکند و باعث میشود بدن مقدار بیشتری از مکمل را استفاده کند.
منابع مناسب: آب پرتقال طبیعی، لیموترش، کیوی، توتفرنگی، فلفل دلمهای.
مواد غذایی سبک و بدون لبنیات: اگر مصرف آهن کاملاً ناشتا برایتان سخت است، یک خوراکی سبک بدون لبنیات میتواند تحمل مکمل را بهتر کند، بدون اینکه جذب آن کاهش یابد.
مثال: نان ساده، بیسکویت ساده، چند تکه میوه شیرین.
مایعات کافی: نوشیدن آب، تحمل گوارشی آهن را افزایش میدهد و احتمال یبوست یا ناراحتی معده را کاهش میدهد، بهویژه در افرادی که مکمل آهن را روزانه مصرف میکنند.
همراه چه چیزهایی نباید آهن مصرف شود؟
- لبنیات و کلسیم: کلسیم مهمترین مانع جذب آهن است و حتی مقدار کم آن میتواند اثر مکمل را کاهش دهد. شامل: شیر، ماست، پنیر، مکمل کلسیم.
- چای، قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار: ترکیبات پلیفنول و کافئین مانع جذب آهن میشوند؛ مصرف همزمان باعث افت قابلتوجه جذب میشود. نمونهها: چای سیاه، چای سبز، قهوه، نسکافه.
- مکملهای معدنی مانند زینک و منیزیم: این املاح برای جذب با آهن رقابت میکنند و باید با فاصله حداقل ۲ ساعت مصرف شوند.
- غذاهای پر فیبر و سبوسدار: فیبر بالا سرعت عبور آهن از دستگاه گوارش را افزایش میدهد و فرصت جذب را کم میکند. نمونهها: نان سبوسدار، برن، غلات کامل.
- تخممرغ : پروتئینی به نام «فسویتین» در تخممرغ میتواند جذب آهن را کاهش دهد؛ بهتر است با فاصله مصرف شود.
برای کاهش عوارض گوارشی قرص آهن چه کنیم؟
عوارض گوارشی مانند تهوع، سنگینی معده، یبوست یا دلدرد از شایعترین مشکلات مصرفکنندگان قرص آهن هستند، اما این عوارض معمولاً با چند تغییر ساده در شیوه مصرف برطرف میشوند. یکی از مؤثرترین راهها، تغییر زمان مصرف مکمل است. بسیاری از افراد وقتی آهن را صبح ناشتا مصرف میکنند دچار تهوع میشوند، اما مصرف آن در شب و چند ساعت پس از یک شام سبک تحمل بهتری ایجاد میکند و ناراحتی گوارشی را کاهش میدهد.
در صورتی که مشکل ادامه پیدا کند، انتخاب فرمهای ملایمتر آهن مانند فروس بیسگلیسینات یا فروس گلوکونات، بهجای فروس سولفات، میتواند تفاوت قابلتوجهی ایجاد کند. این ترکیبات برای معده حساستر قابلتحملتر هستند و کمتر باعث یبوست یا تهوع میشوند. برخی افراد نیز با مصرف آهن همراه یک خوراکی بسیار سبک و غیرلبنی—مثلاً یک تکه نان یا چند برش میوه شیرین—احساس بهتری دارند؛ این روش بدون کاهش جذب آهن، تحریک معده را کم میکند.
برای کاهش یبوست ناشی از آهن، نوشیدن آب کافی در طول روز اهمیت زیادی دارد. همچنین در برخی شرایط، پزشک توصیه میکند آهن بهجای مصرف روزانه، یک روز در میان استفاده شود؛ این روش دریافت آهن را ادامهدار نگه میدارد و همزمان عوارض گوارشی را کمتر میکند. افراد باید از مصرف مکمل آهن بلافاصله بعد از غذاهای چرب یا سنگین نیز خودداری کنند، زیرا این نوع غذاها روند تخلیه معده را کند کرده و احتمال تهوع بعد از مصرف را افزایش میدهند.
در مجموع، بیشتر عوارض قرص آهن با تغییر زمان مصرف، انتخاب فرم مناسبتر، نوشیدن آب کافی و رعایت چند اصل ساده برطرف میشود و معمولاً نیاز به قطع مکمل نیست.
در صورت تمایل به خرید مکمل آهن خارجی اصل با قیمت مناسب، میتوانید به فروشگاه اینترنتی مدیناست مراجعه کنید. امکان تهیه انواع مکمل خارجی از سایت مدیناست فراهم است.
خرید انواع مکمل آهن از مدیناست
سوالات شما در مورد بهترین زمان مصرف قرص آهن
در ادامه به برخی از مهمترین سوالات شما در مورد بهترین زمان مصرف قرص آهن پاسخ میدهیم.
۱) بهترین زمان مصرف قرص آهن برای جلوگیری از یبوست چیست؟
اگر هدف کاهش یبوست است، بهترین زمان مصرف قرص آهن ساعتی از روز است که بتوان آن را با آب کافی و در فاصله از غذاهای سنگین مصرف کرد. بسیاری از افراد وقتی آهن را شب و ۲–۳ ساعت پس از شام سبک مصرف میکنند، تحمل گوارشی بهتری دارند و یبوست کمتر میشود. انتخاب فرمهای ملایمتر آهن نیز نقش مهمی دارد.
۲) قرص آهن را چند روز یکبار بخوریم؟
الگوی مصرف به شدت کمبود آهن بستگی دارد، اما در افراد بدون کمبود شدید، برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف یک روز در میان میتواند جذب بهتری ایجاد کند و عوارض را کمتر کند. این موضوع باید با نظر پزشک تعیین شود.
۳) قرص آهن را چند روز یکبار بخوریم برای آقایان؟
مردان معمولاً به آهن روزانه نیاز ندارند و اگر مکمل تجویز شود، مصرف دو تا سه بار در هفته یا یک روز در میان رایجترین الگوست. این روش از تجمع غیرضروری آهن جلوگیری میکند.
۴) قرص آهن را چند روز یکبار بخوریم برای نوجوانان؟
در نوجوانان، خصوصاً دختران، بسته به نیاز بدن و نتایج آزمایش، ممکن است مصرف روزانه یا یک روز در میان توصیه شود. الگوی دقیق باید مطابق سطح ذخایر آهن تعیین شود تا همراه با بهترین زمان مصرف قرص آهن، بیشترین اثر را داشته باشد.
